«Μαμά, όλοι στην τάξη το έχουν!»
Αν η φράση σού είναι οικεία, δεν είσαι μόνη/μόνος. Σχεδόν κάθε γονιός ακούει κάποια στιγμή ότι το παιδί του ζητάει συνέχεια πράγματα. Και κάθε φορά ξεκινά η ίδια αναμέτρηση: ένα «ναι» που ξοδεύει χρήματα που δεν θες να ξοδέψεις, ή ένα «όχι» που φέρνει γκρίνια.
Υπάρχει και τρίτος δρόμος. Αντί να απαντήσεις αυτόματα, αξιοποίησε τη στιγμή για να καλλιεργήσεις την κρίση του παιδιού. Το ίδιο αίτημα που σε εκνευρίζει μπορεί να γίνει το καλύτερο μάθημα οικονομικής εκπαίδευσης.
Γιατί το «όχι» (ή το «ναι») δεν αρκεί
Το «όχι» κλείνει τη συζήτηση χωρίς να εξηγεί τίποτα, και το παιδί μένει με την αίσθηση ότι τα χρήματα είναι κάτι που οι μεγάλοι δίνουν ή δεν δίνουν κατά τη βούλησή τους. Το «ναι» χωρίς σκέψη του μαθαίνει ότι αρκεί απλά μπορεί να ζητάει αναξάντλητα όποτε θέλει κάτι.
Οι ερωτήσεις κάνουν κάτι διαφορετικό: δίνουν στο παιδί τον ρόλο αυτού που αποφασίζει. Και ό,τι αποφασίζει μόνο του, το θυμάται για πάντα.
Οι 10 ερωτήσεις
Δεν χρειάζεται να τις κάνεις όλες κάθε φορά. Διάλεξε 2-3 ανάλογα με το αντικείμενο και την ηλικία.
Α. Κατάλαβε γιατί το θέλει
1. «Το θέλεις επειδή σου αρέσει ή επειδή οι φίλοι σου το έχουν;»
Βοηθά το παιδί να ξεχωρίσει τη δική του επιθυμία από την κοινωνική πίεση. Είναι ίσως η πιο σημαντική ερώτηση για τις μεγαλύτερες ηλικίες.
2. «Πόσο νομίζεις ότι κοστίζει;»
Πολλά παιδιά δεν έχουν ιδέα για τις πραγματικές τιμές. Ζήτα του να μαντέψει και πες του το σωστό ποσό. Η διαφορά είναι συχνά έκπληξη.
3. «Υπάρχει πιο οικονομική εκδοχή;»
Μάθε του να συγκρίνει τιμές και να ψάχνει εναλλακτικές. Μια αναζήτηση στο διαδίκτυο (για μεγαλύτερα παιδιά), για να βρείτε μαζί 2-3 τιμές, είναι ήδη μάθημα.
Β. Δώσε χρόνο
4. «Μπορούμε να περιμένουμε μέχρι τις εκπτώσεις;»
Η αναμονή μαθαίνει υπομονή και δείχνει ότι πολλά πράγματα μπορούμε να τα βρούμε πιο οικονομικά. Και συχνά η επιθυμία περνάει μόνη της.
5. «Πόσο καιρό νομίζεις ότι θα το χρησιμοποιείς;»
Δείχνει ότι η αξία δεν είναι μόνο η τιμή αλλά και η διάρκεια χρήσης. Ένα παιχνίδι των 30€ που παίζεται δύο φορές κοστίζει περισσότερο από ένα των 50€ που παίζεται όλη τη χρονιά.
6. «Έχεις ήδη κάτι που κάνει την ίδια δουλειά;»
Μαθαίνει να εκτιμά αυτό που έχει, πριν ζητήσει κάτι καινούργιο.
Γ. Κάνε το παιδί συμμέτοχο
7. «Είσαι διατεθειμένος/η να αποταμιεύσεις για αυτό;»
Το παιδί γίνεται μέρος της λύσης και όχι αποδέκτης. Ένας κουμπαράς με στόχο («Ποδήλατο 80€») κάνει την αναμονή πιο ανεκτή.
8. «Θα ήθελες να χρησιμοποιήσεις το χαρτζιλίκι σου για αυτό;»
Συνδέει την επιθυμία με τους δικούς του πόρους. Όταν πληρώνει με τα δικά του χρήματα, ξαφνικά η αξία του προϊόντος αλλάζει.
9. «Θα μπορούσες να κερδίσεις ένα μέρος του κόστους με κάποιον τρόπο;»
Δώσε του την ευκαιρία να περάσει από το «ζητάω» στο «δημιουργώ»: μια έξτρα δουλειά στο σπίτι, μια μικρή πώληση, μια υπηρεσία σε γείτονες.
Δ. Μάθε του τον συμβιβασμό
10. «Τι θα άφηνες για να το αποκτήσεις;»
Κάθε επιλογή έχει τίμημα. Αν διαλέξει αυτό, τι δεν θα πάρει; Είναι η πιο ώριμη ερώτηση της λίστας και αξίζει να την κάνεις και σε μεγαλύτερα παιδιά.
Πώς ακούγεται στην πράξη
Δες ένα παράδειγμα με 25€:
Παιδί: Μαμά, θέλω αυτό το παιχνίδι! Όλοι το έχουν.
Γονιός: Θα το συζητήσουμε. Πόσο νομίζεις ότι κοστίζει;
Παιδί: Δεν ξέρω… 10€;
Γονιός: 25€. Είσαι διατεθειμένος να αποταμιεύσεις ένα μέρος;
Παιδί: Έχω 10€ στον κουμπαρά.
Γονιός: Τότε μένουν 15€. Τι μπορείς να κάνεις αυτές τις βδομάδες για να τα μαζέψεις;
Το «όχι» δεν ειπώθηκε ποτέ. Το παιδί όμως έμαθε να σκέφτεται τιμές, να αποταμιεύει και να κερδίζει.
Συχνές ερωτήσεις
Από ποια ηλικία μπορώ να κάνω αυτές τις ερωτήσεις;
Οι πιο απλές (πόσο κοστίζει, το έχεις ήδη;) δουλεύουν από τα 5-6. Οι πιο σύνθετες (κοινωνική πίεση, συμβιβασμοί) ταιριάζουν από τα 9-10.
Τι κάνω αν το παιδί επιμένει ή γκρινιάζει;
Μείνε ήρεμος/η και επανάλαβε ότι θα το σκεφτείτε μαζί. Μη λες ναι για να τελειώσει η γκρίνια, γιατί μαθαίνει ότι δουλεύει.
Πρέπει να του πάρω τελικά αυτό που ζητάει;
Όχι απαραίτητα. Αν περάσει από τις ερωτήσεις και το θέλει ακόμα, μπορεί να ακολουθήσει σχέδιο αποταμίευσης ή ένα δώρο για κάποια γιορτή.
Ξεκίνα από σήμερα
Την επόμενη φορά που θα ακούσεις «όλοι το έχουν!», κάνε μία μόνο ερώτηση από τη λίστα. Δεν χρειάζεται να είναι τέλεια, αρκεί να γίνει συνήθεια.
Για να βάλεις τις ερωτήσεις σε πράξη, κατέβασε δωρεάν το Μηνιαίο Budget & Κουμπαρά σε Χαρτί. Το παιδί σημειώνει τα έσοδα και τα έξοδα του μήνα και μοιράζει τα χρήματά του σε 3 κουμπαράδες: Ανάγκες, Επιθυμίες, Αποταμίευση. Την επόμενη φορά που θα ακούσεις «όλοι το έχουν!», θα έχετε ήδη το εργαλείο για να αποφασίσει μόνο του.
Κατέβασε δωρεάν το Μηνιαίο Budget & Κουμπαρά
Και αν θες το παιδί να δουλέψει μόνο του πάνω σε ιδέες, δες το Workbook του KidsInBusiness, ένα εργαλείο που το καθοδηγεί βήμα βήμα να φτιάξει το δικό του μίνι business plan. Όλα τα παιχνίδια και τα workbooks υπάρχουν στο shop.
English